ब्राह्मस्फुटसिद्धान्त (ब्रह्मगुप्त - शून्य, कुट्टक, बीजगणित एवं सम्पूर्ण २१ अध्याय सान्वय सटीक)

( २७२ )
अथ छन्दश्चित्युत्तराध्यायो
विंशतितमः
ऋ¹ग्वर्गः पर्या²र्यः समूह योगो³ वपु⁴क्षु युग्मेषु ।
सो₈पाः प्रा⁶ग्वत्पादाश्च₅तुष्कका शेष युक्तोंत्यः ॥ १ ॥
एकै³क युत विही¹ना वाद्यंतौ तद्विप²र्ययो⁴ यावत् ।
वर्गादिष्व⁵ समयुजः क्रमोक्रमाद्वर्द्ध²येत्पादान् ॥ २ ॥
एकैकेनद्वा³द्या न सोयेष्टधिके¹षु तत्प्रविष्टे⁵षु ।
वर्गादिरीष्टांत² प्रस्तारो भवति यवमध्यात्⁶ ॥ ३ ॥
१. (घ) १. रिग्वर्गः (ग) ऋग्वर्कः for (ऋग्वर्गः)
२. पर्यायः (ग) (च) (ङ) for (पर्यार्यः) ३. योगा (ङ) for (योगो)
४. वयुत्कु (ग) वपुक्ष for (वयुक्षु)
५. चतुष्ककाः (ग) (च) (ङ) for (श्चतुष्कका)
(ग) ६. प्रागृत for (प्राग्वत्) ७. युक्तोत्यः for (युक्तोंत्यः)
(ङ) ८. सोयाः for (सोपाः) ६. प्राप्तादा for (पादा)
२. (घ) १. विहीनाद्यंतौ (ग) वाद्यंतै for (वाद्यंतौ)
२. क्रमोक्रमाद् (ग) क्रमात् (ङ) for (क्रमोक्रमाद्)
(ग) ३. एकादि (ङ) for (एकैक) ४. तद्विपर्यायौ for (तद्विपर्ययो)
५. वर्गादिषु (ङ) for (वर्गादिष्व) ६. विषमयुजाक्रमो for (समभुजः)
(च) २. क्रमोक्रमाद्वर्द्धयेत् for (क्रमोक्रमाद्वर्द्धयेत्)
(ङ) ४. तद्विपर्ययौ for (तद्विपर्ययो) ६. विषमयुजां for (समभुजः)
३. (घ) १. सोपेश्वधिकेषु for (न सोयेष्टधिकेषु)
२. भीष्टां (ग) वर्गादिरभीष्टांतः for (वर्गादिरीष्टांत)
(ग) ३. द्वघाव्याः for (द्वाद्या) ४. सोपेप्पधिकेषु for (न सोयेष्टधिकेषु)
५. तत्प्रतिष्ठेषु (ङ) for (तत्प्रविष्टेषु)
६. मध्यः (ङ) for (मध्यात्)
(च) १. नसोपेश्वधिकेषु for (नसोयेष्टधिकेषु)
(ङ) ३. द्वघाद्वद्याः for (द्वाद्या) १. सोप्पप्पधिकेषु for (न सोपेष्टधिकेषु)
२. वर्गाद्विरभीष्टान्तः for (वर्गादिरीष्टांत)