Skip to content
SarvaKosh
ब्राह्मस्फुटसिद्धान्त (ब्रह्मगुप्त - शून्य, कुट्टक, बीजगणित एवं सम्पूर्ण २१ अध्याय सान्वय सटीक)

ब्राह्मस्फुटसिद्धान्त (ब्रह्मगुप्त - शून्य, कुट्टक, बीजगणित एवं सम्पूर्ण २१ अध्याय सान्वय सटीक)

Brahmasphuta Siddhanta of Brahmagupta with Commentary

by आचार्य ब्रह्मगुप्त

Report a copyright issue

DevanagariHindipublished737 pages

Page 457 of 737

Read in context
Page 457

( ७१ )
शशिमृगोन्नत्यर्धं रात्रेर्गतशेषनाडिकां शङ्कुं ।
विपरीतगोलविधिना रात्र्यर्द्धा क्रान्तिराभिर्वा ॥ ६३ ॥
क्षितिजेऽग्रा प्राच्यपराक्रान्तिस्त्रिज्यागुणावलम्बहता ।
द्विगुणमुदयास्तसूत्रं तत्रिज्या कृतिविशेषपदम् ॥ ६४ ॥
अक्षज्या शंकुवधालम्बकलब्धोदयास्तमयसूत्रात् ।
दक्षिणतः शंकुतलं दिवसो रात्रौ तदुत्तरतः ॥ ६५ ॥
दिग्लम्बाक्षस्वोदयलग्नच्छायादिषु यदिष्टेषु ।
षट् षष्टचार्याणां त्रिप्रश्नाध्यायस्तृतीयोऽयम् ॥ ६६ ॥
इति ब्रह्मगुप्ते तृतीयोऽध्यायः

६३. (घ) १. श्रृंगोन्नत्यर्थं (ग) श्रृंगोन्यत्यर्थं (क) शृङ्गोन्नत्यर्थं for (शशिमृगोन्नत्यर्धं)
२. नाडिकाम् for (नाडिका)
३. शंकुः (ग) (क) for (शंकुं)
४. रात्र्यार्धाक्रांतिराभिर्वा (ग) क्रांतिराभिर्वा (क) कोन्तराभिर्वा for (रात्र्य-
र्द्धा क्रान्तिराभिर्वा)
(ग) ५. विपरीतगेलविधि for (विपरीतगोलविधिना) (च) विपरित for (विपरीत)
(च) १. शृंगोन्यत्यर्थं for (शशिमृगोन्नत्यर्धं)
४. रात्र्यार्धाक्रांतराभिर्वा for (रात्र्यर्द्धाक्रान्तिराभिर्वा)
६४. (क) १. हृता (क) (च) for (हता)
(ग) २. गुणवलंबहृता for (गुणावलम्बहता)
(क) ३. वियुक्तपदम् for (विशेषपदम्)
(च) ४. त्सूत्रं for (सूत्रं)
६५. (घ) १. शंकुवधाल्लं बंक for (शंकुबधालम्बक) (ग (क)
(ग) २. लब्धोदयस्तसूत्रात् for (लब्धोदयास्तमयसूत्रात्)
(क) ३. शंकुः for (शंकु)
६६. (घ) १. दिल्लंवाक्ष for (दिग्लम्बाक्ष)
(ग) २. छायादिषूपदिष्टेषु (क) (च) for (छायादिषु यदिष्टेषु)
३. त्रिप्रस्ताध्यायः for (त्रिप्रश्नाध्यायस्)
(क) ४. तृतीयोऽयम् for (तृतीयोयम्)
(च) ४. त्रतीयोयं ॥३॥ for (तृतीयोयं ॥६६॥)
वि० श्लोक क्रमांक ६६ के स्थानपर 'तीन' का अंक अध्याय की क्रम
संख्या को दर्शाता है ।