भैषज्य रत्नावली (गोविन्ददास सेन - सान्वय भाषा टीका सहित)
Bhaishajya Ratnavali Hindi
by कविराज गोविन्ददास सेन (टीकाकार: वैद्य शंकरलाल)
Source: Bhaishajya Ratnavali with Hindi Translation by Vaidya Shankar Lal (1942) (origin)
Public domain in India · Report a copyright issue
Page 962 of 1416
Read in context| २३० | भैषज्यरत्नावली । | [ प्लीहा-यकृत- |
|---|
यके रसमें उत्तम प्रकार खरल करे । तदनन्तर ८ तोले शहदमें खरल कर आठ आठ रत्तीकी गोलियाँ बनालेवे ॥ ९३–९८ ॥
भक्षयेत्प्रातरुत्थाय सर्वरोगकुलान्तकम् ।
अनुपानं प्रदातव्यं बुद्ध्वा दोषानुसारतः ॥
प्लीहानं ज्वरमुग्रं च कासं च विषमज्वरम् ॥ ९९ ॥
आमवातं यकृच्छूलं श्वासमर्शः शिरोरुजम् ।
गुल्मशोथोदरानाहमग्रमांसं यकृत्क्षयम् ॥ १०० ॥
सकामलं पाण्डुरोगमुदरं च सुदारुणम् ।
रोगानीकविनाशाय केसरी करिणो यथा ॥ १०१ ॥
मृत्युञ्जयो महालोहः प्लीहगुल्मविनाशनः ।
प्राणिनां तु हितार्थाय शम्भुना परिकीर्तितः ॥ १०२ ॥
प्रतिदिन प्रातःकाल इसमेंसे एक गोला खाय और पीछेसे दोषोंके बलाबलको विचारकर अनुपान सेवन करे । यह सम्पूर्ण रोगोंके समूहको नष्ट करता है एवं प्लीहा, अत्युग्र ज्वर, खाँसी, विषमज्वर, आमवात, यकृतका शूल, श्वास, बवासीर, शिरःपीडा, गुल्म, शोथ, दारुण उदररोग, अफारा, हृदयरोग, यकृत्, क्षय, कामला, पाण्डु और नानाप्रकारके उत्कट रोगसमूहरूपी हरतीको नाश करनेके लिये मृगेन्द्रकी समान है । यह महालोह प्लीहा तथा मृत्युको जीतनेवाला और गुल्मको शीघ्र नष्ट करनेवाला है । समस्त प्राणियोंके सुखके लिये शिवजी महाराजने इस योगको कथन किया है ॥ ९९–१०२ ॥
सर्वेश्वरलौह ।
शुद्धसूतं पलं गन्धं द्विपलं तु मृताभ्रकम् ।
त्रिपलं मृतताम्रं च पलार्द्धं स्वर्णमाक्षिकम् ॥ १०३ ॥
जैपालं चित्रकं मानं शूरणं घण्टकर्णकम् ।
ग्रन्थिकं त्रिफला व्योषं त्रिवृता खरमञ्जरी ॥ १०४ ॥
दण्डोत्पला वृश्चिकाली कुलिशं नागदन्तिका ।
सूर्यावर्त्तं च सञ्चूर्ण्य कर्षमात्रं विमर्दयेत् ॥ १०५ ॥
आर्द्रकस्य रसेनैव चूर्णयित्वा पुनः क्षिपेत् ।
त्रिपलं लौहचूर्णस्य ततः खादेच्छुभेऽहनि ॥ १०६ ॥