बौधायन धर्मसूत्र (विवरण टीका व हिन्दी अनुवाद)
Baudhayana Dharmasutra Hindi
by महर्षि बौधायन
Source: Baudhayana Dharmasutram with Vivarana & Hindi Translation by Dr. Umesh Chandra Pandey (origin)
Page 205 of 486
Read in contextअथ द्वितीयः प्रश्नः
प्रथमाध्याये प्रथमः खण्डः
ब्रह्महत्यादिषु दण्ड उक्तः 'अवध्यो वै ब्राह्मणस्सर्वापराधेषु' इत्येवमादिना—
अथातः प्रायश्चित्तानि ॥ १ ॥
अनु०—अब हम प्रायश्चित्तों का वर्णन करेंगे ॥ १ ॥
वक्ष्याम इति शेषः । विहिताकरणप्रतिषिद्धसेवानिमित्तदोषफलं यैः कर्मभिः नाऽनुभुङ्क्ते तानि प्रायश्चित्तानि । ^१तत्राऽपराघिनोऽननुतापिनो बलादानीतस्य दण्डप्रायश्चित्तयोरुसमुच्चयः । ^२स्वयमेवाऽऽगत्य राज्ञे निवेद्यमानस्य दण्ड एव । यः पुनरनुतापेन प्रायश्चित्तमनुतिष्ठति तस्य तेनैव भवितव्यम् । एनोभूयस्त्वेव कमनियम हेतुः ॥ १ ॥
इदमत्र प्रथमं ब्रह्मघ्नं आह—
भ्रूणहा द्वादश समाः ॥ २ ॥
अनु०—विद्वान ब्राह्मण की हत्या करने वाला बारह वर्षों तक निम्नलिखित प्रायश्चित्त करे ॥ २ ॥
टि०—भ्रूण का अर्थ है यज्ञ और भ्रूण और यज्ञ को धारण करने वाले विद्वान ब्राह्मण का वध करने वाला भ्रूणहा कहा गया है ।
भ्रूणं यज्ञं बिभर्त्ति पाति नयतीति तत्साधनवधकारी भ्रूणहा ब्रह्महेति यावत् । समाः संवत्सरान् । वक्ष्यमाणव्रतं चरेत् ॥ २ ॥
तदाह —
कपाली खट्वाङ्गी गर्दभचर्मवासा अरण्यनिकेतनः श्मशाने ध्वजं शवशिरः कृत्वा कुटीं कारयेत्तामावसेत् सप्ताऽगारणि भैक्षं चरेत् स्वकर्माऽऽचक्षाणस्तेन प्राणान्धारयेदलब्धोपवासः ॥ ३ ॥
अनु०—कपाल (खोपड़ी) लेकर, चारपाई का एक पाया (दण्ड के स्थान पर) लेकर, गदहे का चर्म धारण कर, वन में निवास करते हुए, श्मशान में मनुष्य की खोपड़ी को ध्वजा की तरह धारण करते हुए, कुटी बनावे और उसी में निवास
१. अनुपतापिना इति ग. पु.
२. यस्तु स्वयमेवागत्य राज्ञे निवेदयेत् तस्य दण्ड एव इति ग. पु.