आश्वलायन गृह्यसूत्र (अनाविला टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चतुर्थः खण्डः] अनाविलो॑पेतम् । ११३

ओदनं कृसरं पायसं चतुःशरावस्य वापूपान् उदीरतामवर उत्परास इत्यष्टाभिर्हुत्वा यावतीभिर्वा कामयीत ॥ ४ ॥

तिलौदनं कृसरं¹ पायसं पयसि शृत²मेतेषां त्रयाणां समुच्चयः। तैः सहापूपानां विकल्पः। चतुर्णां शरावाणां समूहः चतुःशरावम्। तत्परिमितैस्तण्डुलैः कृता अपूपाः चतुःशरावस्यापूपाः। एतानि द्रव्याणि समवदाय उदीरतामित्यष्टाभिरृग्भिर्जुहोति³। यावत्योऽभिप्रेता ऊर्ध्वमप्यष्टाभ्यस्तावतीभिर्हुत्वा⁴ पितृभ्यो दद्यादिति पूर्वेण संबन्धः। पूर्वेद्युरेतानि द्रव्याण्येताभिर्हुत्वा पितृभ्यो दद्यादिति। तत्र होमव्यतिरेकेणापि पितृभ्यो दानं चोदितं भवति। किं पुनस्तद्, ब्राह्मणभोजनं पिण्डनिपरणं च ॥ ४ ॥

अथ श्वोभूतेऽष्टका पशुना स्थालीपाकेन च ॥ ५ ॥

पूर्वेद्युः कर्म प्रकृतं, ततः श्वोभूतेऽष्टका भवति पशुना स्थालीपाकेन च। चशब्दो विकल्पार्थः अनेकार्था निपाता भवन्तीति। पशुना स्थालीपाकेन वा। पशुशब्देन स्त्रीगवी गृह्यते। आह चापस्तम्बः — 'श्वोभूते दर्भेण गामुपाकरोती'ति। अष्टमीष्वष्टकेत्येव सिद्धे श्वोभूत⁵ इति वचनं नियमार्थम्। कथं श्वोभूत एवाष्टका स्यादिति। तेनाष्टम्यामसंभवे लोप एवाष्टकायाः। एतदेव ज्ञापकमन्येषां नियतकालानां

---

१. 'रं पयसि संस्कृतं पायसं ते' ख. पाठः. २. 'संस्कृत' घ. पाठः. ३. 'भिर्जु', ४. 'त्वा किं पितृभ्यो ददाति पू' ग. पाठः. ५. 'तेव' ख. ग. पाठः.